Một buổi trưa tháng Tư năm 2022. Cô giáo ấy vừa dạy xong buổi sáng, vội và cơm rồi lại chuẩn bị đến trường cho buổi chiều — như bao ngày. Nhưng khi cúi xuống xỏ giày ở cửa, chị khựng lại. Cả người như chỉ muốn gục xuống. Từng sợi dây thần kinh trong cơ thể cùng lên tiếng, báo một điều chị đã lảng tránh rất lâu: mình không ổn, và mình không thể cứ tiếp tục thế này mãi.
Người phụ nữ ấy là Nguyễn Thị Thùy Ngân — Thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học, nhà đào tạo hơn mười lăm năm, Trọng tài Mind Map (sơ đồ tư duy) quốc tế. Tôi kể chuyện của chị ở đây không phải để đặt chị lên một cái bệ cao cho anh chị ngước nhìn. Tôi kể vì lần đầu nghe chị nói về buổi trưa hôm ấy, tôi lặng đi một lúc — tôi nhận ra chính mình trong đó. Và tôi đoán, không ít anh chị đang đọc cũng sẽ thấy mình.
Bởi buổi trưa của chị Ngân, mỗi người chúng ta đều có một phiên bản riêng. Cái buổi mà cơ thể, hay lòng mình, khẽ hỏi một câu ta chưa dám trả lời: mình đang sống đúng chỗ của mình, hay chỉ đang ngồi yên trong một chỗ đã quen? Nếu vừa đọc mà anh chị thấy lòng chùng xuống một cái, thì xin nói ngay: anh chị không cô đơn đâu. Chính chị Ngân đã từng đứng ở đúng chỗ ấy. Và cả tôi nữa.
Đến với nghề bằng một câu hỏi bướng bỉnh: vì sao có người học một lần là nhớ?
Chị Ngân sinh ra và lớn lên ở một vùng quê nghèo miền Trung. Ở cái nơi mà con đường an toàn nhất cho một người con gái hiếu học là làm cô giáo làng, chị đã chọn con đường đó — nhưng không dừng lại ở đó. Chị học tiếp, và năm 2015 trở thành Thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học.
Có một chi tiết nhỏ trong luận văn của chị mà tôi rất thích, vì nó nói lên tính cách con người này. Đề tài của chị là “Ứng dụng sơ đồ tư duy trong dạy học Lịch sử”. Chị cố tình chọn Lịch sử — cái môn bị gắn mác “học thuộc lòng” nặng nề nhất — để thử phương pháp ở nơi khó nhất. Người ta thường chọn chỗ dễ để chứng minh mình đúng; chị chọn chỗ khó nhất để xem phương pháp có thật sự đứng vững không.
Đằng sau lựa chọn ấy là một câu hỏi đã đeo bám chị suốt mười lăm năm đứng lớp — từ trung tâm luyện thi đại học, đến trường tư thục, rồi trường trung học cơ sở: vì sao có người học một lần là khắc vào đầu, có người đọc mười lần vẫn trôi tuột? Chị không bằng lòng với câu trả lời hời hợt “tại nó lười, tại nó không có khiếu”. Chị muốn đi tới tận gốc rễ của việc nhớ — cách bộ não con người thật sự sắp xếp và giữ lại tri thức.
Chính câu hỏi bướng bỉnh đó, chứ không phải tấm bằng, mới là thứ đưa chị đi xa.
2021: chiếc huy hiệu trọng tài quốc tế, và một học viện của riêng mình
Đi tới tận cùng câu hỏi ấy, chị Ngân gặp sơ đồ tư duy — không phải như một mẹo trang trí bài vở, mà như một cách làm việc đúng với cơ chế của bộ não. Chị theo đuổi nó nghiêm túc đến mức năm 2021 trở thành Trọng tài Mind Map quốc tế — một vị trí không nhiều người Việt có được.
Cùng năm đó, chị mở học viện riêng, đào tạo cho cả phụ huynh lẫn học sinh về sơ đồ tư duy, mandala và những công cụ giúp việc học trở nên nhẹ nhàng hơn. Đến năm 2022, sau buổi trưa tôi kể ở đầu bài, chị chính thức khép lại công việc của một giáo viên biên chế nhà nước để bước hẳn ra ngoài, bắt đầu hành trình học tập và phát triển sự nghiệp riêng.
Nghe thì gọn. Nhưng anh chị nào từng rời một chỗ làm ổn định để tự đi trên đôi chân mình đều biết, đằng sau chữ “rời đi” ấy là những đêm không ngủ.
Buổi trưa tháng Tư, và nỗi sợ mang tên “chưa hoàn hảo”
Chị Ngân kể, những ngày đầu rời biên chế, có những đêm chị tự hỏi mình có liều quá không, tiền tháng sau lấy từ đâu ra. Đó là nỗi sợ rất thật, rất người — không phải ai cũng dám nói ra.
Nhưng có một nỗi sợ khác, nghe thì lạ với một người quen đứng trước hàng chục ánh mắt học trò, mà tôi tin nhiều anh chị làm nghề chuyên môn sẽ gật đầu: chị sợ bị nhìn thấy trên internet. Chị từng lấy cớ “mình còn khiếm khuyết, mình chưa đủ hoàn hảo” để trì hoãn việc xuất hiện, để nấp mãi sau màn hình. Giỏi nghề là một chuyện; dám bước ra ánh sáng để người khác biết tới mình lại là một chuyện hoàn toàn khác.
Điều gỡ chị ra khỏi cái kén đó không phải một cuốn sách hay ho, mà là một quyết định quay về với việc học. Sau nhiều năm “trốn thầy, trốn bạn, trốn cả chính mình” — chữ của chị — chị quay lại rèn luyện cùng cộng đồng EAGLE CAMP để vượt qua giới hạn của bản thân.
Và chị nghiệm ra một điều mà tôi muốn viết lại thật chậm, vì nó đáng để anh chị mang về: người mạnh mẽ thật sự không phải người không biết sợ — mà là người nhìn thẳng vào nỗi sợ và vẫn bước tiếp. Giới hạn, phần lớn, là vạch kẻ ta tự vẽ. Mà cái gì nghĩ ra được thì cũng nghĩ lại được.
Người mời người khác “dám xuất hiện”… từng trốn sau màn hình
Đây là chỗ tôi thấy con người chị Ngân đẹp nhất, vì nó thành thật.
Bây giờ chị là người đi mời gọi các thầy cô, chuyên gia, những người giỏi nghề thật nhưng lớp vẫn vắng — hãy dám xuất hiện, dám để thế giới nhìn thấy giá trị của mình. Nhưng chị không nói điều đó từ trên cao nói xuống. Chị nói với tư cách một người vừa mới đây thôi còn ngồi sau màn hình, tay chần chừ không dám bấm nút đăng. Người đang cầm đèn soi đường cho người khác, chính là người mới đi qua đoạn đường tối ấy.
Tôi để ý một chi tiết nhỏ mà rất “chị Ngân”: mỗi ngày chị dậy lúc bốn giờ rưỡi sáng để thực hành lòng biết ơn cùng cộng đồng học viên của mình. Một người từng sợ ánh sáng, nay chủ động thức dậy trước cả mặt trời để thắp sáng cho người khác. Với tôi, đó mới là bằng chứng thuyết phục nhất rằng chị đã thật sự bước qua vạch kẻ cũ.
Và chị dạy đúng cái điều chị đã trả giá để học. Không phải mẹo làm đẹp bề mặt, mà là phương pháp tận gốc — cách bộ não sắp xếp tri thức để dạy sao cho dễ hiểu hơn, đọc sao cho nhớ lâu hơn. Nếu anh chị tò mò cách chị làm điều đó cụ thể ra sao, chị có chia sẻ rất thật lòng trên blog của mình, như bài cách đọc sách nhanh cho người mới bắt đầu hay bài hướng dẫn vẽ hình trung tâm cho một sơ đồ tư duy — những thứ nhỏ mà làm được ngay.
Vòng đời thứ hai: từ người dạy chữ đến người xây một cộng đồng
Ở cái tuổi nhiều người chọn an nhàn trên những gì đã có, chị Ngân lại mở thêm một con đường lớn hơn cả việc đứng lớp.
Chị đặt cho mình một sứ mệnh nghe thì lớn nhưng rất rõ ràng: “Xây dựng cộng đồng nhà đào tạo tinh hoa, và truyền cảm hứng để họ có phương pháp tận gốc — biến đổi cuộc đời người khác trở nên tốt đẹp hơn.” Chị đang gây dựng một cộng đồng hướng tới 1.000 nhà đào tạo tinh hoa, cùng một câu lạc bộ đọc sách để mọi người giữ được thói quen học mỗi ngày. Chị cũng là Kiến trúc sư Chiến lược của hệ sinh thái sống lành mạnh SUỐI NGUỒN, khởi đầu ngay tại Quảng Ngãi — mảnh đất miền Trung nơi chị lớn lên.
Đây là chỗ tôi thấy chị và tôi là hai người đi chung một hướng, dù hai nghề khác nhau. Chị dành sự quan tâm rất thật cho những người giỏi nghề mà chưa được nhìn thấy — giáo viên, chuyên gia, coach đang loay hoay một mình, kiến thức đầy mình nhưng chưa được trả đúng giá. Cái phần “chưa được nhìn thấy” ấy, tôi ở lĩnh vực nhân sự cũng gặp mỗi ngày, chỉ khác cái tên gọi.
Và chị neo mọi thứ vào những giá trị chị tự chọn cho mình: Tự do · Bình an · Trí tuệ · Truyền cảm hứng · Yêu thương · Cam kết. Chị hay nói một câu tôi rất thích: “Cuộc sống của tôi là bức tranh mà chính tôi là người nghệ sĩ. Tôi là đạo diễn, là nhạc sĩ, và là diễn viên chính — không phải ai khác.” Chị không phát triển để hơn người; chị phát triển để vượt qua phiên bản cũ của chính mình. Bằng chứng ư? Chị đã về đích một giải Half Marathon, đang nhắm tới cự ly full 42km, từng đạp xe 300km từ Siem Reap sang Phnom Penh, và mỗi năm đọc chừng ba mươi cuốn sách — bằng chính kỹ thuật vừa đọc vừa vẽ sơ đồ tư duy mà chị dạy người khác.
Vì sao tôi kể câu chuyện này
Tôi không kể ra để tôn ai lên. Tôi kể vì trong hành trình của chị Ngân, tôi soi thấy hành trình của chính mình — và có lẽ của rất nhiều người phụ nữ đang đứng trước một lằn ranh mà chân cứ chùn lại.
Hai chúng tôi, hai ngành nghề khác hẳn nhau. Tôi hơn hai mươi năm dựng hệ thống nhân sự cho người khác; chị hơn mười lăm năm dựng phương pháp học cho học trò của mình. Nhưng chúng tôi cùng đi qua một điều giống hệt: dành cả thanh xuân đổ vào việc giúp người khác giỏi lên, giữ cho người khác chạy tốt — rồi tới một ngày cùng lặng người tự hỏi một câu như nhau: còn mình thì sao? Mình có đang dám sống đúng phiên bản lớn nhất của chính mình không? Câu hỏi đó không đẩy người ta xuống. Nó mở cho người ta một con đường.
Chị Ngân không hứa hẹn phép màu, cũng chẳng nói chuyện đổi đời sau một đêm — chị làm thật nên chị nói thật: mỗi người một hoàn cảnh, việc thay đổi cần thời gian và cần mình kiên trì làm đi làm lại. Nhưng nó bắt đầu được. Và một người đã tự tay bước qua nỗi sợ của mình, rồi quay lại đưa tay cho người đi sau, thì với tôi, đáng quý hơn mọi lời hô hào.
Nếu anh chị muốn biết chị đã đi con đường ấy thế nào, tôi để đây trang blog kể về hành trình và phương pháp của chị Nguyễn Thị Thùy Ngân. Đọc, rồi thử soi lại chính mình — biết đâu, cái “buổi trưa tháng Tư” của riêng anh chị sẽ không còn làm lòng mình chùng xuống, mà trở thành một lời mời bước tới.
Cái gì nghĩ ra được thì cũng nghĩ lại được — đó là điều chị Ngân sống theo, và cũng là điều tôi muốn gửi lại anh chị hôm nay.
Về nhân vật
Nguyễn Thị Thùy Ngân — Thạc sĩ Lý luận và Phương pháp dạy học (2015), nhà đào tạo hơn 15 năm, Trọng tài Mind Map (sơ đồ tư duy) quốc tế. Chị đồng hành cùng giáo viên, chuyên gia và những người dẫn dắt để họ có phương pháp đào tạo tận gốc — dạy dễ hiểu hơn, đọc nhớ lâu hơn. Người sáng lập cộng đồng Nhà Đào Tạo Tinh Hoa và Kiến trúc sư Chiến lược của hệ sinh thái sống lành mạnh SUỐI NGUỒN (Quảng Ngãi).
Blog: ngannguyen.vn · Nhận miễn phí cuốn sách “Sơ đồ Tư duy”: thuyngan.com/nhan-sach-so-do-tu-duy
Về người viết
Mai Hoàng Thảo Uyên — hơn 20 năm dựng hệ thống nhân sự cho các tập đoàn, nay đồng hành cùng những người phụ nữ làm chủ trên hành trình xây doanh nghiệp mà không đánh mất chính mình. Đọc thêm tại maiuyen.vn/blog.Bài viết chia sẻ chân dung và quan điểm cá nhân, dựa trên câu chuyện thật của nhân vật. Mỗi người có bối cảnh, xuất phát điểm và hoàn cảnh khác nhau; không có công thức chung áp dụng máy móc cho tất cả, và bài viết không hứa hẹn bất kỳ kết quả nhanh chóng nào.