Mười một giờ đêm. Cả khu công nghiệp đã tắt đèn, chỉ còn một ô cửa sáng. Bên trong, một người phụ nữ vẫn ngồi lại, soát nốt lô hàng cuối trước khi nó lên đường đi Đức. Chị ra xưởng sớm nhất, tắt đèn muộn nhất — suốt nhiều năm liền.
Người phụ nữ ấy là Lê Nguyên Trang Nhã, CEO Viking Vietnam. Tôi kể chuyện của chị ở đây không phải để đặt chị lên một cái bệ xa vời cho anh chị ngước nhìn. Tôi kể vì lần đầu nghe chị nói, tôi lặng đi một lúc — tôi nhận ra chính mình trong đó. Và tôi đoán, nhiều anh chị đang đọc cũng sẽ thấy mình.
Chị Nhã có một câu hay hỏi những người làm chủ ngồi trước mặt: “Tuần sau anh chị đi vắng mười ngày, không cầm điện thoại, không mở laptop — công ty có chạy trơn không?” Nếu vừa đọc mà anh chị thấy bụng thắt lại một cái, thì xin nói ngay: anh chị không cô đơn đâu. Chính chị Nhã đã từng đứng ở đúng chỗ ấy. Và cả tôi nữa.
Đến với nghề may bằng “duyên”, ở lại bằng “tâm”
Chị Nhã gốc Nha Trang, Khánh Hòa, rồi vào lập nghiệp ở Sài Gòn. Chị hay nói mình đến với ngành may xuất khẩu là do một chữ duyên — không phải con đường chị vẽ sẵn từ đầu. Nhưng thứ giữ chị lại hơn hai mươi năm thì không phải duyên nữa, mà là chữ tâm.
Viking Vietnam, công ty chị điều hành, là doanh nghiệp may mặc xuất khẩu vốn đầu tư Đan Mạch, làm hàng cho những thị trường khó tính bậc nhất: Đức, Mỹ, Nhật. Anh chị nào từng làm hàng xuất đi mấy nước đó sẽ hiểu, ở đấy không có chỗ cho chữ “gần đúng”. Sai một đường chỉ, trễ một chuyến tàu, là mất cả một khách hàng gây dựng bao năm. Suốt hơn hai mươi năm, chị đứng giữa áp lực ấy mà giữ được uy tín — bằng sự minh bạch, đúng hẹn, và chất lượng không thỏa hiệp.
Nhưng cái giá của việc “tự tay giữ chất lượng” thì chị trả bằng chính mình.
16 tiếng một ngày, và niềm tự hào chị từng nhầm là tận tâm
Những năm đầu, chị Nhã làm mười sáu tiếng một ngày. Máy hỏng, gọi chị. Khách phàn nàn, gọi chị. Công nhân nghỉ đột xuất, cũng gọi chị. Mọi con đường trong cái xưởng ấy đều dẫn về một người.
Và — đây là chỗ tôi thấy mình rõ nhất — chị âm thầm tự hào về điều đó. Chị nghĩ bận rộn đến vậy nghĩa là mình tận tâm, mình có trách nhiệm, mình xứng đáng làm chủ.
Phải rất lâu sau chị mới dám nhìn thẳng vào một sự thật khó nuốt: làm mười sáu tiếng một ngày không phải bằng chứng của tận tâm — nó là dấu hiệu của một tổ chức được thiết kế kém. Một cái xưởng mà mọi quyết định đều phải chờ một người gật đầu, thì người đó không còn là ông chủ nữa. Người đó là cái nút thắt cổ chai của chính công ty mình.
Chị tưởng mình đang giữ cho cỗ máy chạy. Thật ra chị chính là chỗ nghẽn khiến nó không bao giờ chạy nhanh hơn được. Tôi viết lại câu này chậm rãi, vì tôi biết sẽ có anh chị đọc tới đây mà giật mình: mình đang tận tâm, hay mình cũng đang là cái nút thắt như chị Nhã ngày ấy?
Bước ngoặt 2006: buộc phải lôi “cái chuẩn” ra khỏi đầu mình
Điều gỡ chị ra khỏi cái bẫy đó không phải một cuốn sách hay ho, mà là một cú dồn tới chân tường.
Năm 2006, Viking mở nhà máy thứ hai. Và chị vỡ ra một điều đơn giản đến phũ phàng: chị không thể tự tay đứng ở hai nơi cùng lúc để giữ chất lượng đồng nhất cho khách Đức, Mỹ, Nhật. Cái “chuẩn” bấy lâu chỉ nằm trong đầu chị — thế nào là đạt, thế nào là hỏng — không tài nào nhân bản được sang nhà máy kia.
Vậy là chị buộc phải lôi nó ra ngoài. Thành giấy. Thành quy trình. Thành thứ ai đọc cũng hiểu và làm theo được. Chị bắt đầu hệ thống hóa thật sự, không vì một lý thuyết thời thượng nào, mà vì đã hết đường lùi.
Từ chỗ đó, chị dựng nên cách vận hành mà sau này chị gói lại rất gọn cho các chủ doanh nghiệp nhỏ: ba cái trụ và một cái nền. Ba trụ là chuẩn hóa quy trình — SOP, đo đúng kết quả — KPI, và văn hóa thực thi. Cái nền là ủy quyền thật — không phải đẩy việc vặt cho nhân viên rồi vẫn ôm hết quyền quyết định, mà là giao kết quả kèm quyền quyết định để đạt kết quả đó.
Chị hay nói với học viên của mình một câu tôi rất thích, vì nó nhân hậu: “Cho người khác làm theo, rồi sửa quy trình chứ đừng sửa người.” Người ta làm sai theo bản mình viết, thì lỗi nằm ở bản viết, không nằm ở họ.
Đêm COVID, và cái linh hồn của một doanh nghiệp
Có những giá trị chỉ khi bão tới ta mới biết mình thật sự có hay không. Với chị Nhã, cơn bão ấy là COVID.
Đơn hàng hủy hàng loạt. Dòng tiền cạn trông thấy. Chị kể, có những đêm chị ngồi nhìn con số mà lòng thắt lại — không phải lo cho mình, mà lo cho mấy trăm con người đang trông vào chuyền may này để nuôi gia đình họ.
Ban điều hành đã làm gì? Họ giảm lương của chính mình trước. Không cắt lương công nhân đầu tiên — mà cắt lương những người ngồi ghế cao nhất trước. Họ ngồi lại đàm phán từng điều khoản với nhà cung cấp. Rồi chuyển hướng cả nhà máy sang may đồ bảo hộ y tế — thứ thị trường đang cần, và họ làm được.
Đội ngũ ở lại. Trọn vẹn. Những đóng góp của Viking trong giai đoạn đó về sau được Ủy ban Nhân dân TP.HCM ghi nhận. Nhưng tôi tin phần thưởng lớn nhất với chị không nằm trên tấm bằng khen, mà nằm ở chỗ: không một người nào phải rời đi.
Chị Nhã rút ra từ những đêm đó một câu mà tôi thấy đúng đến tận xương: một doanh nghiệp mạnh có cả hệ thống lẫn linh hồn — hệ thống nằm trong quy trình, còn linh hồn nằm ở con người. Cái giữ được người trong bão không phải là chủ đứng đó hô hào. Là cái văn hóa chị đã âm thầm xây từ những ngày trời còn quang.
Vòng đời thứ hai: từ người điều hành xưởng đến người đi bên cạnh
Ở cái tuổi nhiều người chọn nghỉ ngơi trên thành quả đã có, chị Nhã lại mở thêm một con đường thứ hai — song song với việc điều hành Viking.
Chị sáng lập Coaching Hạnh Phúc (Công ty Hạnh Phúc): đào tạo và đồng hành cùng các nhà lãnh đạo, quản lý cấp trung, và đặc biệt là những nữ chủ doanh nghiệp. Chị dạy điều chị đã trả giá bằng hai mươi năm để học: cách hệ thống hóa để “vắng chủ vẫn chạy”, cách xây văn hóa đội nhóm bền vững, và cách làm lãnh đạo mà không đánh mất chính mình.
Đây là chỗ tôi thấy mình và chị là hai người đi chung một hướng. Chị dành sự quan tâm rất thật cho sức khỏe tinh thần của người phụ nữ làm chủ — cái phần mà thương trường ít khi nhắc tới. Chị tin một doanh nghiệp phát triển nhanh mà vẫn giữ được nhân phẩm của con người nơi làm việc thì mới là phát triển đáng theo đuổi. Còn với chính mình, chị neo mọi quyết định vào gia đình và sự bình an bên trong — chị thiền, chạy bộ, bơi, tìm về thiên nhiên để giữ cho cái đầu đủ tĩnh mà điều hành cái đầu của hàng trăm con người khác.
Sứ mệnh chị hay nói tới nghe rất giản dị: chuyển giao lại — kỹ năng, đạo đức nghề, và sự bền bỉ — để những doanh nghiệp Việt đi sau không phải dò dẫm một mình như chị ngày trước.
Vì sao tôi kể câu chuyện này
Tôi không kể ra để tôn ai lên. Tôi kể vì trong hành trình của chị Nhã, tôi soi thấy hành trình của chính mình — và có lẽ của rất nhiều người phụ nữ đang vừa gánh một doanh nghiệp vừa gánh một gia đình.
Hai chúng tôi, hai ngành nghề khác nhau, nhưng cùng đi qua một điều: hơn hai mươi năm dựng hệ thống, đứng chuyền, giữ chuẩn — rồi tới một đêm cùng tự hỏi một câu giống hệt nhau: nếu vắng mình, mọi thứ có còn chạy? Và còn mình thì sao? Câu hỏi đó không đẩy người ta xuống, nó mở cho người ta một con đường.
Chị Nhã không hứa hẹn phép màu, cũng chẳng nói chuyện làm giàu sau một đêm — chị làm thật nên chị nói thật: mỗi doanh nghiệp một khác, việc này cần thời gian và cần mình sửa đi sửa lại. Nhưng nó bắt đầu được. Và một người đã đi qua trọn con đường đó, đứng lại đưa tay cho người đi sau, thì với tôi, đáng quý hơn mọi lời hô hào.
Nếu anh chị muốn biết chị đã đi con đường ấy thế nào, tôi để đây trang kể về hành trình của chị Lê Nguyên Trang Nhã. Đọc, rồi thử soi lại xưởng của chính mình — biết đâu, câu hỏi “mười ngày đi vắng” sẽ không còn làm bụng anh chị thắt lại, mà thành một lời mời.
Làm thật, học thật, đi đường dài bằng nhân cách. — đó là câu chị Nhã sống theo, và cũng là câu tôi muốn gửi lại anh chị hôm nay.
Về nhân vật
Lê Nguyên Trang Nhã — CEO Viking Vietnam, công ty may mặc xuất khẩu vốn đầu tư Đan Mạch; hơn 20 năm điều hành sản xuất, xây hệ thống và kiểm soát chất lượng cho các thị trường Đức, Mỹ, Nhật. Gốc Nha Trang (Khánh Hòa), hiện sống tại TP.HCM. Chị là người sáng lập Coaching Hạnh Phúc — đào tạo lãnh đạo và xây văn hóa đội nhóm, đặc biệt đồng hành cùng nữ chủ doanh nghiệp.
Website: vikfashion.com · Facebook: facebook.com/trangnhaviking · YouTube: @lenguyentrangnha
Về người viết
Mai Hoàng Thảo Uyên — hơn 20 năm dựng hệ thống nhân sự cho các tập đoàn, nay đồng hành cùng những người phụ nữ làm chủ trên hành trình xây doanh nghiệp mà không đánh mất chính mình. Đọc thêm tại maiuyen.vn/blog. Bài viết chia sẻ chân dung và quan điểm cá nhân, dựa trên câu chuyện thật của nhân vật. Mỗi doanh nghiệp có bối cảnh, ngành nghề và đội ngũ khác nhau; không có công thức chung áp dụng máy móc cho tất cả, và bài viết không hứa hẹn bất kỳ kết quả tài chính nhanh chóng nào.